به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ در خانواده‌های امروزی، قواعد پدرسالاری و مادرسالاری فراموش شده و جای خود را به قدرت مطلق فرزندان داده است؛ به‌صورتی که بسیاری از تصمیمات خانواده توسط کودکان گرفته می‌شود. کارشناسان معتقدند خانواده‌های فرزندسالار به بهانه علاقه به فرزندان و جلوگیری از عقده‌ای شدن آن‌ها، اختیار تربیت و زندگی را به دست فرزندان سپرده‌اند؛ به‌طوریکه کوچکترین انتقادی را نسبت به فرزندان خود نمی‌پذیرند و آن‌ها را بی‌عیب‌ترین، باهوش‌ترین و باادب‌ترین موجودات روی کره زمین می‌دانند .

این پدیده مختص به سنین نوجوانی نیست و کودکان و خردسالان نیز با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در سال‌های اخیر، تعداد زیادی از خانواده‌های ایرانی شیوه تربیتی فرزندسالاری را در پیش گرفته‌اند و این روند در سراسر جهان نیز رو به افزایش است .

ریشه‌های شکل‌گیری فرزندسالاری

دکتر مجید ابهری، متخصص علوم رفتاری، در این باره توضیح می‌دهد که در اغلب موارد، پدران و مادرانی که خود دارای محرومیت‌هایی در کودکی بوده‌اند، تلاش می‌کنند آن کمبودها را در مورد فرزندان خود جبران کنند و به قول خودشان «سنگ تمام بگذارند» و در مقابل کوچکترین ناراحتی فرزندان تسلیم می‌شوند .

از دیگر عوامل مؤثر در شکل‌گیری فرزندسالاری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• الگوبرداری از شیوه‌های نادرست تربیتی

• تعریف نکردن هیچ‌گونه وظیفه‌ای برای کودکان

• نشان دادن توجه بیش از حد به کودک

• احساس عذاب وجدان والدین در پی ساعات کاری زیاد

• نبود دانش و آگاهی لازم برای تربیت فرزند

• نبود هماهنگی بین والدین در شیوه تربیتی

پیامدهای مخرب فرزندسالاری

آسیب‌های فردی به فرزندان:

کودکانی که با این شیوه تربیتی بزرگ می‌شوند، در جامعه خودخواه، تنها، منزوی و پرخاشگر رشد می‌کنند و در دوره جوانی به عنوان یک مدعی در مقابل پدر و مادر می‌ایستند . این جوانان هر وقت دلشان بخواهد از خانه بیرون می‌روند یا به خانه برمی‌گردند، هر قدر بخواهند پول خرج می‌کنند و به خاطر اشباع شدن در مادیات و مسائل عاطفی، به انحرافات رفتاری و اخلاقی کشیده می‌شوند که اعتیاد کمترین نتیجه آن است .

یکی از مخرب‌ترین آسیب‌های فرزندسالاری، ایجاد عدم احساس رضایت از زندگی در کودکان است. از آنجا که این افراد در کودکی تمام خواسته‌های خود را به صورت حاضر و آماده دریافت کرده‌اند، در محیط واقعی که خواسته‌هایشان به راحتی برآورده نمی‌شود، یا دچار خشم و رفتارهای عصبی می‌شوند یا احساس ناتوانی در حل مشکلات کرده و استعدادهای خود را نادیده می‌گیرند .

آسیب‌های تحصیلی و اجتماعی:

بر اساس تحقیقات، دو سوم از فرزندان خانواده‌های فرزندسالار از تحصیلات دانشگاهی باز می‌مانند. همچنین بسیاری از جوانانی که قادر به ورود به دانشگاه‌های داخل کشور نیستند، والدین خود را مجبور می‌کنند تا آنان را برای تحصیل به خارج از کشور بفرستند؛ اما چون ورود به دانشگاه‌های درجه یک در کشورهای پیشرفته برای آنان مقدور نیست، به کشورهای در حال توسعه عزیمت می‌کنند که کیفیت تحصیلات در آنها بسیار پایین‌تر از ایران است .

آسیب به ساختار خانواده:

عقب‌نشینی مداوم والدین از مرزهای تربیتی به دلیل خواسته‌ها و واکنش‌های کودک، می‌تواند نقش هدایت‌گر والدین را تضعیف کرده و پیامدهایی منفی برای رشد روانی و اجتماعی کودک، تعامل خانواده و رابطه زوجین به همراه داشته باشد .

برهم خوردن تعادل در خانواده‌ها یکی از صدمات فرزندسالاری است؛ به‌نحوی که در این گونه موارد، تصمیم‌گیرنده نهایی دیگر یک نفر نیست و حتی در میان پدر و مادر و دیگر اعضای خانواده اختلاف و چندصدایی به خوبی مشاهده می‌شود .

راهکارهای خروج از چرخه فرزندسالاری

۱. حفظ حد اعتدال بین صمیمیت و اقتدار:
بهترین شیوه تربیتی، در پیش گرفتن اعتدال است. والدین ضمن برقراری رابطه‌ای صمیمی با فرزندان، باید اقتدار خود را نیز حفظ کنند. به این ترتیب رفتار والدین خشک و جدی نبوده و نیازهای عاطفی کودک برطرف می‌شود، در عین حال نقش و جایگاه اعضای خانواده نیز حفظ می‌شود .

۲. توضیح دلایل برطرف نشدن خواسته‌ها:
هنگامی که والدین به برخی از خواسته‌های اشتباه کودک جواب منفی می‌دهند، بدون صدای بلند و کلمات نامناسب، دلیل مخالفت را برای او توضیح دهند و در مقابل پرخاشگری کودک سکوت کنند .

۳. تسلیم نشدن در برابر لجبازی‌ها:
والدین نباید برای خاتمه دادن به سروصداها و حفظ آبرو در بیرون از منزل، تسلیم خواسته‌های کودک شوند. تربیت شخصیت کودک در اولویت قرار دارد .

۴. تمرکز بر رفتارهای مثبت کودک:
کودکان همواره باید برای انجام فعالیت‌های مثبت تشویق شوند تا اعتمادبه‌نفس واقعی در آن‌ها شکل بگیرد .

جمع‌بندی

فرزندسالاری پدیده‌ای است که حدود ۷۰ درصد خانواده‌های ایرانی را درگیر کرده و با وجود نیت خیر والدین برای جبران کمبودهای دوران کودکی خود، پیامدهای مخربی برای فرزندان به همراه دارد. خودخواهی، پرخاشگری، انزوای اجتماعی، شکست تحصیلی و حتی گرایش به اعتیاد، بخشی از آسیب‌هایی است که در انتظار کودکانی است که در محیط فرزندسالار بزرگ می‌شوند . همان‌طور که کارشناسان تأکید می‌کنند، شعار هر خانواده سالم باید «نه والدین سالاری و نه فرزند سالاری» باشد و اعضای یک خانواده سالم باید به صورت دسته‌جمعی در امور خانواده شرکت کرده و وظایف مشخصی را بر عهده بگیرند . حفظ تعادل بین صمیمیت و اقتدار، کلید اصلی تربیت فرزندانی سالم، مستقل و مسئول است.